Risico's en gezondheids­effecten van beeld­schermwerk

Maatregelen aan de bron met betrekking tot beeldschermwerk, betekent het beperken van beeldschermwerk. Dit is in de praktijk moeilijk te realiseren. Afhankelijk van de vorderingen van de techniek zullen er mogelijkheden komen het typewerk geheel of gedeeltelijk uit te bannen door gecomputeriseerde spraakaansturing en spraakherkenning.

Het toenemende gebruik van laptops zorgt voor een stijging van het aantal klachten. Steeds vaker geven bedrijven hun medewerkers een laptop in plaats van een vaste computer. Laptops zijn echter gebouwd op gemakkelijk vervoer maar niet voor langdurig gebruik aan één stuk. Volgens RSI-Alert (initiatief van onder andere TNO en VU) is verkeerd laptopgebruik momenteel de grootste oorzaak van RSI. Aangeraden wordt dan ook om bij langdurige werkzaamheden gebruik te maken van een laptopstandaard met losse muis en toetsenbord. Het is reeds bekend dat de ergonomische problemen bij laptopgebruik groter zijn dan bij reguliere pc’s. De meest opvallende problemen zijn: meer nekflexie, ongunstige polshoudingen en niet-optimale (kleine) kijkafstanden.

Ook neemt het gebruik van tablets op de werkplek snel toe. Juist omdat tablets kleiner zijn dan laptops is de verwachting dat het gebruik van deze computers een nog grotere uitdaging vormt voor het houdings- en bewegingsapparaat. Vooral in de arm, schouder en nek. Hierdoor zal ook het verzuim kunnen toenemen. Ergonomische problemen bij tabletgebruik zijn:

1.    Het vasthouden van de tablet tijdens het gebruik

Een tablet weegt in verhouding tot een laptop niet veel, desalniettemin kan de belasting voor sommige spieren hoog zijn. De tablet wordt vaak vastgehouden met één hand, in een soort pincetgreep, terwijl de andere hand het scherm aanraakt. Deze pincetgreep is relatief zwak. Doordat je de tablet in een hoek vasthoudt, wordt de hand belast. Deze belasting wordt verhoogd doordat je met de andere hand drukt op het scherm. Over een langere tijd moet je daarom relatief hard knijpen, waardoor bij langdurig gebruik vermoeidheids- en overbelastingsklachten (RSI) kunnen ontstaan in de duim, hand, schouder en nek.

2.    Een overmatige hoofdflexie

Als je werkt met een tablet op schoot, dan kun je niet het scherm onafhankelijk van het toetsenbord kantelen, zoals je dat kunt doen bij een laptop. Daardoor moet je een bepaalde kijkhoek aannemen, die gevolgen heeft voor de bedieningshoek van het toetsenbord en omgekeerd. Hoe lager de positie van het beeldscherm, bijvoorbeeld in de schoot, hoe groter het risico van nek- en schouderklachten kan worden bij gebruikers.

Probeer zoveel mogelijk werkzaamheden (typen, lezen, archiveren) af te wisselen. Neem bij langdurig beeldschermwerk regelmatig pauzes. Gebruik eventueel een pauzeprogramma. Doe kleine oefeningen ter ontspanning: laat je armen eens ontspannen langs je lichaam hangen, draai eens met je schouders en je nek etc.

Bijlagen:

Bijlage II: Oefeningen om RSI te voorkomen - Beeldschermwerk

Het gebruiken van goed ontworpen software biedt een goede primaire preventiemogelijkheid. Een goede mens-machine interface voorkomt het aanbieden van overbodige informatie, onnodig muisgebruik (bijv. door sneltoetsen) en onnodig hoge spierspanning en stress door te kleine ‟knoppen‟ en letters – waardoor erg precies moet worden gekeken en gepositioneerd. De ergonomische kwaliteit van software komt dus tot uiting op allerlei niveaus van de mens-computerinteractie; van systeemarchitectuur tot lettertype, van taakafwisseling tot het grafisch ontwerp van een button.

Bijlagen:

Bijlage I : Sneltoetsen - Beeldschermwerk

Een ergonomisch ingerichte werkplek is de basis voor gezond beeldschermwerk. De plaats en instellingen van uw bureaustoel, beeldscherm, toetsenbord en muis zijn groot. Daarom is het nuttig om stap voor stap een handleiding te gebruiken bij het instellen van de werkplek. De handleiding legt met behulp van tekeningen uit hoe u dit precies kunt doen.

Bijlagen:

Bijlage III: Handleiding werkplekinstelling - Beeldschermwerk

Een laptop is voor je lichaam te klein, waardoor je er in een verkeerde houding aan werkt. Je schouders zijn gespannen om het toetsenbord goed te bedienen, de bediening van de cursor met het touchpad is erg inspannend voor je hand en je nek is sterk gebogen om goed op het beeldscherm te kunnen kijken. Met enkele hulpmiddelen kan je in een goede werkhouding aan de laptop werken. Dit zijn:

• een dockingstation met een beeldscherm, toetsenbord en muis;
• een laptopstandaard en een los aan te sluiten toetsenbord en muis.

Een laptopstandaard, in hoogte verstelbaar, helpt om het beeldscherm van de laptop op de juiste kijkhoogte te plaatsen.

Aanbevolen wordt niet meer dan 2 uur per dag met een laptop te werken. Als je meer dan 2 uur per dag met een laptop werkt, moet je je laptop-werkplek ergonomisch verantwoord inrichten.

Arbobesluit Artikel 5.4
Arboregeling Artikel 5.1

Tips voor medewerkers: 

• Weet je niet hoe je je laptop-werkplek hoort in te stellen? Vraag het aan je leidinggevende, de Coach Gezond beeldschermwerk, een preventiemedewerker of een arboadviseur.
• Neem even de tijd om voor je je laptop aanzet je werkplek goed in te stellen. Goed voor jouw gezondheid!
• Notebook/laptop: gebruik bij voorkeur een laptophouder met losse muis en toetsenbord. Gebruik een notebook zonder deze hulpmiddelen niet langer dan 2 uur per dag.

Tips voor leidinggevenden: 

• Er zijn lichte opklapbare laptopstandaards en kleine toetsenborden die gemakkelijk kunnen worden meegenomen. Dit is handig als de laptop op meerdere plekken wordt gebruikt.
• Er zijn laptopstandaards die ook als documenthouder gebruikt kunnen worden. Dit is ideaal als er bij het beeldschermwerk geregeld documenten worden gebruikt.
• Kies voor een minitoetsenbord zonder numeriek deel als er niet vaak met cijfers gewerkt wordt. De muis past vlak naast dit extra kleine toetsenbord, wat goed is om RSI te voorkomen.
• Gebruik een draadloos aan te sluiten toetsenbord en muis in plaats van exemplaren die met een USB-stekker aangesloten moeten worden.
• Geef als leidinggevende het goede voorbeeld door de hulpmiddelen zelf ook bij je laptop te gebruiken.

Aandachtspunten: 

Tips om risico’s te reduceren bij het werken op een tablet

Er is nog weinig bekend over de precieze gevolgen van tablets op de langere termijn. Wel is duidelijk dat intensief tabletgebruik de bekende risico’s voor je spieren en gewrichten bij laptopgebruik vergroot. Dit kan je inzetbaarheid op de lange termijn beïnvloeden. Deze risico’s kun je reduceren door:

• de tablet op tafel te leggen en niet op schoot of in de hand te houden;
• gebruik te maken van een tablethouder of –hoes, die voor een betere kijkhoek zorgt waardoor je extreme buigingen van je nek voorkomt;
• te werken op verschillende plekken. De variatie in houding en beweging voorkomt overbelasting.

Een eenvoudige maatregel om het ontstaan klachten van arm, nek en schouder terug te dringen, is het beperken van de dagelijkse duur van beeldschermwerk. Algemeen wordt aanvaard dat te lang achter een beeldscherm zitten niet gezond is. Onderzoek leverde enige aanwijzingen dat vanaf 4 uur per dag de kans op klachten belangrijk toeneemt. Daarom wordt aanbevolen niet meer dan 6 uur per dag met een pc te werken en met een laptop niet meer dan 2 uren.